Vai trò của các tổ chức xã hội trong quá trình xây dựng pháp luật

  22/12/2014

Ngày 22 tháng 8 năm 2014, ông Lê Quang Bình, Viện trưởng iSEE đã trình bày về kinh nghiệm của các tổ chức phi chính phủ (NGO) trong việc góp ý cho Hiến pháp 1992 và Luật hôn nhân gia đình tại Hội thảo “Tăng cường sự tham gia của các tổ chức xã hội vào quá trình xây dựng chính sách, pháp luật và giám sát việc thực thi” do Viện nghiên cứu lập pháp tổ chức.

Hội thảo “Tăng cường sự tham gia của các tổ chức xã hội vào quá trình xây dựng chính sách, pháp luật và giám sát việc thực thi”

Theo ông Bình, sự tham gia của các tổ chức NGO đã làm tăng tiếng nói của người dân vào quá trình lập pháp ở Việt Nam, cụ thể là bảy nhóm thiểu số thiệt thòi (người dân tộc thiểu số, người khuyết tật, người di cư, người có HIV, thanh niên, phụ nữ, người đồng tính, song tính và chuyển giới). Ngoài ra, tiến trình này cũng nâng cao kiến thức của người dân về pháp luật, giúp họ hiểu và bảo vệ quyền của mình tốt hơn.

Theo kinh nghiệm của các tổ chức NGO, quá trình tham vấn và góp ý cần kèm theo các hoạt động truyền thông sâu rộng, cung cấp thêm thông tin và kiến thức cho các tầng lớp xã hội khác nhau. Sự tham gia của truyền thông cũng làm cho quá trình thảo luận xã hội tốt hơn, tạo đồng thuận về những vấn đề còn nhiều tranh cãi như hôn nhân cùng giới hay cơ chế bảo vệ nhân quyền.

Để các kiến nghị có chất lượng, các tổ chức NGO thường mời các chuyên gia, học giả tham gia quá trình tham vấn góp ý. Ví dụ, trong tiến trình góp ý Hiến pháp 1992 là các giảng viên khoa Luật trường ĐHQG Hà Nội, các chuyên gia về quyền con người. Trong cuộc vận động hôn nhân cùng giới cho người đồng tính là các nhà nghiên cứu hàng đầu về tính dục , văn hóa và xã hội của Việt Nam và quốc tế. 

Để tăng cường sự tham gia của các tổ chức NGO, ông Bình kiến nghị Luật ban hành các văn bản phạm quy pháp luật nên có bảy sửa đổi. Thứ nhất, cho phép người dân đưa ra sáng kiến luật pháp của mình, ví dụ nếu có 10,000 người dân ký tên thì Quốc hội hoặc Bộ tư pháp cần đưa dự án luật vào thẩm định. Thứ hai, đơn vị nào trình dự án luật thì phải tham vấn ý kiến người dân ngay từ giai đoạn chuẩn bị, chứ không đợi đến khi xây dựng mới tham vấn. Như vậy, hồ sơ kiến nghị xây dựng luật phải bao gồm tài liệu tổng hợp kết quả tham vấn chuyên gia, các tổ chức liên quan, và đối tượng chịu tác động trực tiếp của dự án luật, pháp lệnh. Thứ ba, bổ sung thành phần của Ban soạn thảo/Tổ biên tập một đại diện của đối tượng bị ảnh hưởng trực tiếp của dự án luật, pháp lệnh.Quốc hội Việt Nam có thể ra một cơ chế cho các tổ chức phi Chính phủ đăng ký tư cách tham gia góp ý hoặc soạn thảo luật, pháp lệnh.Thứ tư, công khai kế hoạch tham vấn và lấy ý kiến người dân của Ban soạn thảo và để mọi NGO và đại diện nhóm ảnh hưởng đăng ký tham gia.Thứ năm, cần có cơ quan độc lập làm đánh giá hoặc kiểm định báo cáo đánh giá tác động của dự thảo luật chứ không nên để cơ quan chủ trì soạn thảo làm việc này như hiện tại. Thứ sáu, cơ quan thẩm tra và đại biểu Quốc hội cũng bắt buộc phải lấy ý kiến chuyên gia, người bị ảnh hưởng trực tiếp bởi dự án luật. Thứ bảy, cần phân bổ ngân sách đảm bảo sự tham gia góp ý của người dân vào dự thảo dự án luật. 

Phát biểu ủng hộ ý kiến của ông Lê Quang Bình, cựu bộ trường Trương Đình Tuyển cho rằng Việt Nam cần phải thay đổi tư duy làm lập, chúng ta làm luật để phục vụ phát triển chứ không phải để nhà nước quản lý. Việc các tổ chức xã hội dân sự tham gia vào xây dựng pháp luật, thậm chí giám sát triển khai pháp luật là điều tất yếu, nhanh hay chậm là do nhận thức của chúng ta.Đây cũng là những yêu cầu của các hiệp định thương mại như TPP mà Việt Nam đang đàm phán ra nhập.Để làm tốt việc này, Việt Nam cần có luật riêng về hội hoặc luật riêng về phản biện xã hội. Ông Tuyển nhấn mạnh, chúng ta không thể lấy ý kiến của 90 triệu người Việt Nam, và nếu có lấy được thì cũng không thể tổng hợp và như vậy người làm luật dễ lấy luôn ý kiến của mình cho vào luật. Chính vì vậy, chúng ta cần có những bộ lọc độc lập và khách quan, đó chính là vai trò của các tổ chức xã hội dân sự.

Đại biểu Quốc hội Dương Trung Quốc cho rằng “dân chủ là đối thoại”. Chính vì vậy, Việt Nam cần xây dựng cơ chế đối thoại.Nhiều tổ chức xã hội gửi kiến nghị cho các cơ quan nhà nước nhưng không có trả lời.Như vậy, chúng ta cần phải “nắn” lại thái độ của cả nhà nước và người dân trong đối thoại.Ông Dương Trung Quốc nhấn mạnh nếu Đảng thực sự dân chủ thì sẽ giải quyết được hầu hết các vấn đề.Trong điều kiện hiện tại thì cần thành lập các tổ chức nghiên cứu độc lập, góp ý cho chính phủ, cho Đảng.

 

Đại biểu Quốc hội Dương Trung Quốc cho rằng “dân chủ là đối thoại".

Trong phần chia sẻ của mình, TS. Ngô Thị Minh, Phó chủ nhiệm UB Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội cũng ủng hộ cần xây dựng Luật về hội, Luật phản biện xã hội để tăng cường vai trò giám sát của người dân. Điều 37 Hiến pháp có bảo vệ quyền tham gia của trẻ em và nội dung này cần được phát huy để giải quyết nhiều vấn đề liên quan đến trẻ em đang xuất hiện trong thời gian gần đây. Chính vì vậy, cần coi trẻ em là người trong cuộc, và tham gia vào quá trình xây dựng pháp luật.Bà Minh cũng coi trọng sự tham gia của các tổ chức xã hội độc lập, mong muốn những tổ chức như iSEE tham gia vào góp ý, thậm chí đánh giá độc lập cho Luật bảo vệ và chăm sóc trẻ em.

Đại biểu Quốc hội Đinh Xuân Thảo, Viện trưởng Viện nghiên cứu lập pháp ủng hộ các ý kiến trong các bài tham luận, và cho rằng Hội thảo đã đưa ra nhiều ý kiến khác nhau, quan trọng nhằm tăng cường sự tham gia của các tổ chức xã hội vào quá trình xây dựng pháp luật. Những ví dụ cụ thể như các tổ chức NGO góp ý cho Hiến pháp, hay viện iSEE góp ý cho Luật hôn nhân gia đình là đáng được phát huy. Để thúc đẩy, chúng ta cần cả khung pháp lý, chế tài thực hiện cho các cơ quan nhà nước, đồng thời làm rõ vị thế cũng như nâng cao năng lực cho các tổ chức xã hội.Đây chính là hướng đi trong thời gian tới cần tiếp tục thảo luận, làm rõ, và cụ thể hóa.

Bình luận

Tin tức mới

Giới thiệu về GFCD
Lượt truy cập
  • 1
  • 240
  • 187,991