Nghiên cứu về Giá trị kinh tế của Lao động giúp việc gia đình đối với gia đình và xã hội

  09/01/2015

Lao động giúp việc gia đình xuất hiện ở Việt Nam từ lâu nhưng cho đến nay, loại hình công việc này vẫn chưa được coi là nghề như những nghề khác trong xã hội. Trước sự thay đổi mạnh mẽ về kinh tế - xã hội trong khoảng 15 năm trở lại đây, cung và cầu về nguồn lao động này tăng nhanh qua từng tháng, từng năm.

 

Để có cơ sở pháp lý quản lý loại hình lao động này, Bộ luật Lao động năm 2012 đã bổ sung quy định về quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan đến LĐGVGĐ. Tiếp theo đó, Nghị định số 27/2014/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Bộ luật Lao động về lao động là người giúp việc gia đình được ban hành năm 2014. Có thể nói, những văn bản pháp lý này thể hiện sự ghi nhận của Nhà nước với loại hình lao động này và tạo cơ hội để những người LĐGVGĐ cũng như gia đình sử dụng LĐGVGĐ được pháp luật bảo vệ.

Tuy vậy, vai trò của nhà nước trong quản lý loại hình lao động này còn mờ nhạt nếu như không muốn nói rằng vẫn chưa có bóng dáng của cơ quan quản lý về lao động. Các kết quả nghiên cứu về LĐGVGĐ ở Việt Nam trong thời gian qua đã chỉ ra rằng: hầu hết người lao động không có hợp đồng lao động, không tham gia bảo hiểm xã hội và đa phần không có hiểm y tế. Tình trạng phải làm việc không đúng với thỏa thuận ban đầu, thời gian làm việc kéo dài hay tình trạng bị mắng chửi, lăng mạ, tát, đánh, quấy rối tình dục còn xảy ra với một bộ phận người GVGĐ. Tuy vậy, người lao động vẫn tham gia thị trường lao động này với lý do có thu nhập cho bản thân và gia đình, ngay cả khi gặp nhiều nguy cơ rủi ro trong công việc, chưa được bảo vệ bởi pháp luật.

Còn đối với người sử dụng lao động, ngay cả khi họ còn có nhiều điểm chưa hài lòng về người GVGĐ như thiếu tính chuyên nghiệp trong công việc, yếu về kiến thức, kỹ năng nghề, thời gian nghỉ việc thất thường, không gắn bó với công việc, thậm chí tắt mắt… họ vẫn phải thuê người giúp việc. Điều đó cho thấy, LĐGVGĐ có một giá trị nhất định đối với người lao động, người sử dụng lao động và cả xã hội.

Trong tiến trình của công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nhu cầu thuê người GVGĐ của một bộ phận không nhỏ hộ gia đình, cũng như sự tham gia đông đảo người lao động vào thị trường này cho thấy vị trí, vai trò của công việc này ngày càng quan trọng trong đời sống xã hội. Tuy nhiên, đến nay ở nước ta vẫn chưa có nghiên cứu nào làm rõ về giá trị kinh tế của LĐGVGĐ cho gia đình và xã hội, thậm chí ngay cả số liệu thống kê từ cơ quan nhà nước cũng không có. Vì vậy, nhận diện giá trị kinh tế của LĐGVGĐ không chỉ bổ sung khoảng trống nêu trên mà còn chỉ ra được những giá trị đích thực, những bằng chứng không thể phủ nhận về những đóng góp của LĐGVGĐ. Điều này được kỳ vọng sẽ giúp thay đổi từng bước nhận thức và tăng cường hành động của xã hội nhằm cải thiện điều kiện sống và làm việc của người GVGĐ cũng như công nhận LĐGVGĐ là một nghề, từng bước tiến tới chuyên nghiệp, đạt chuẩn quốc tế về LĐGVGĐ. Đó là lý do Trung tâm nghiên cứu Giới, Gia đình và Phát triển cộng đồng thực hiện nghiên cứu này. Nghiên cứu đã nhận được sự hỗ trợ kinh phí và kỹ thuật của Oxfam và Rosa Luxemburg Stiftung.

Mục tiêu nghiên cứu
- Đánh giá giá trị kinh tế của LĐGVGĐ đối với người lao động, gia đình người lao động, gia đình người sử dụng lao động, xã hội nhằm cung cấp bằng chứng khoa học và thực tiễn cho quá trình vận động chính sách bảo vệ quyền của LĐGVGĐ tại Việt Nam.
Thúc đẩy tiến trình xây dựng, công nhận Tiêu chuẩn kỹ năng nghề giúp việc gia đình.

Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu này sử dụng phương pháp điều tra xã hội học với sự kết hợp phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính. Cụ thể như sau:

(i) Phỏng vấn bằng bảng hỏi dành cho người GVGĐ và đại diện gia đình sử dụng LĐGVGĐ
Phương pháp này được sử dụng để thu thập các thông tin liên quan đến đặc trưng nhân khẩu, kinh tế, xã hội của người lao động và gia đình họ; của gia đình người sử dụng lao động; thu nhập từ công việc giúp việc gia đình; việc sử dụng nguồn thu nhập từ công việc giúp việc gia đình, những lợi ích kinh tế khi gia đình có người GVGĐ. Qua đó, đánh giá được giá trị kinh tế của  LĐGVGĐ đối với gia đình người lao động và người sử dụng.

(ii) Phỏng vấn bằng bảng hỏi bán cấu trúc dành cho đại diện gia đình có người lao động GVGĐ
Nội dung phỏng vấn tập trung vào điều kiện kinh tế của gia đình người GVGĐ, mức độ đóng góp vào kinh tế gia đình của người GVGĐ, việc sử dụng nguồn thu nhập từ LĐGVGĐ ,…để đánh giá những đóng góp kinh tế cho gia đình của người lao động từ nguồn tiền công của LĐGVGĐ.

(iii) Phỏng vấn sâu đại diện cán bộ quản lý cấp xã/ phường
Nội dung phỏng vấn tập trung vào những đánh giá về tình hình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; những vấn đề liên quan đến LĐGVGĐ, đóng góp của LĐGVGĐ và những lợi ích kinh tế của công việc này đối với gia đình người lao động cũng như địa phương.

(iv) Thu thập số liệu thống kê cấp xã/ phường
Thông qua biểu mẫu thống kê được xây dựng sẵn, các thông tin cần thiết đánh giá về những đóng góp kinh tế của LĐGVGĐ đối với địa phương được thu thập. Đối với cấp phường, các thông tin được thu thập là: tổng số dân, số hộ sử dụng GVGĐ, số lượng các dịch vụ trông và chăm sóc trẻ em, mức tiền công của một số loại hình công việc tương đương với LĐGVGĐ,… Đối với cấp xã, các thông tin được thu thập là: số hộ gia đình có người đi làm giúp việc; cơ cấu ngành kinh tế ở địa phương, cơ cấu nguồn thu của địa phương, mức tiền công của một số loại hình công việc ở địa phương; những đóng góp của LĐGVGĐ đối với địa phương.

Địa bàn nghiên cứu và mẫu điều tra
Nghiên cứu này được triển khai tại 5 tỉnh/thành phố gồm: Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, Khánh Hòa và Tp. Hồ Chí Minh trong khoảng thời gian từ tháng 12/2013 đến 2/2014.

Mẫu điều tra gồm:
+ Phỏng vấn bằng bảng hỏi 500 người GVGĐ (306 người GVGĐ sống cùng gia đình, 194  người GVGĐ không sống cùng gia đình);
+ Phỏng vấn bằng bảng hỏi 500 đại diện hộ sử dụng LĐGVGĐ;
+ Phỏng vấn bằng bảng hỏi bán cấu trúc 97 đại diện hộ có người đi làm GVGĐ;
+ Phỏng vấn sâu 20 cán bộ quản lý cấp xã/phường.

Hạn chế của nghiên cứu

Đo lường giá trị kinh tế của LĐGVGĐ là rất khó khăn và chỉ mang tính chất tương đối. Là nghiên cứu đầu tiên sử dụng các phương pháp tính toán để nhận diện những đóng góp kinh tế của LĐGVGĐ đối với người lao động và gia đình họ cũng như gia đình sử dụng người giúp việc ở Việt Nam, kết quả của nghiên cứu này mang tính chất phác họa ban đầu về giá trị kinh tế của LĐGVGĐ và gợi mở cho các nghiên cứu tiếp theo về phương pháp tính toán cũng như cách tiếp cận nghiên cứu về chủ đề này.

Trong bối cảnh quản lý LĐGVGĐ vẫn còn mỏng mảnh, số liệu thống kê về người giúp việc gia đình, gia đình sử dụng người giúp việc ở các địa phương (gồm cả nơi đi và nơi đến) còn hạn chế. Vì thế, những tính toán về giá trị kinh tế của LĐGVGĐ đối với xã hội chưa được đầy đủ như mong đợi.

Các phát hiện chính của nghiên cứu được đính kèm trong file dưới đây

Click để xem và tải về tại:     gfcdbctomtatgtktviet.pdf

GFCD, 2014

Bình luận

Tin tức mới

Giới thiệu về GFCD
Lượt truy cập
  • 2
  • 521
  • 145,746